Pastorius z Głogowa podbił królewskie dwory i wrócił jako pomnik

Z Głogowa wyszedł człowiek, którego życiorys spokojnie mógłby wypełnić kilka oddzielnych biografii. Joachim Pastorius był historykiem, lekarzem, dyplomatą, duchownym i autorem setek tekstów, a jego droga wiodła od wojennej tułaczki po dwory Rzeczypospolitej. W mieście pamięć o nim nie zgasła całkiem – przypomina o niej pomnik ustawiony na skwerze Zygmunta Starego. To opowieść o głogowianinie, który nie tylko zrobił karierę, ale też zostawił po sobie wyraźny ślad w polskiej kulturze i historii.

• Wojna wypchnęła go z Głogowa, ale nie zatrzymała jego ambicji
• Uczeń wielu krajów, profesor w Gdańsku i sekretarz króla
• Dyplomata, autor setek dzieł i człowiek, którego pamiętają jeszcze dziś

Wojna wypchnęła go z Głogowa, ale nie zatrzymała jego ambicji

Joachim Pastorius de Hirtenberg urodził się w Głogowie w 1611 roku, jako syn ewangelickiego kaznodziei. W czasach wojny trzydziestoletniej rodzinne miasto stało się dla niego zbyt niebezpieczne, dlatego musiał je opuścić. Zamiast jednego miejsca wybrał Europę – studiował i pracował w Niemczech, Francji, Niderlandach oraz Anglii.

Ta wędrówka nie była spacerem uczonego, ale mozolnym budowaniem pozycji. Po śmierci ojca przerwał naukę z powodów materialnych, jednak nie zrezygnował z rozwoju. Łączył studia teologiczne, prawnicze i medyczne z pracą zarobkową, a w Lejdzie był guwernerem dzieci polskich rodzin protestanckich. Już wtedy dał się poznać jako autor, bo w 1641 roku opublikował „Florus polonicus seu polonicae historiae epitome nova” – zwięzły podręcznik do historii Polski, który jeszcze w XVIII wieku polecano w szkołach pijarskich.

Uczeń wielu krajów, profesor w Gdańsku i sekretarz króla

Kolejne lata przyniosły mu coraz wyraźniejszą pozycję w Rzeczypospolitej. Bywał w Orleanie, Londynie, Oksfordzie i Paryżu, a podczas powstania Chmielnickiego znalazł się na Wołyniu. Po zmianie wyznania – już jako arianin – przeniósł się do Gdańska, gdzie poznał przyszłą żonę, córkę zamożnego kupca z Poznania. Potem pracował w Elblągu, łącząc obowiązki profesora historii w tamtejszym gimnazjum z pracą miejskiego lekarza.

W 1652 roku objął katedrę w Gimnazjum Akademickim w Gdańsku i prowadził ją przez 12 lat. W tym samym czasie pełnił też funkcję historiografa brandenburskiego, a później trafił na dwór Jana Kazimierza jako historiograf i sekretarz. Zanim do tego doszło, przeszedł na katolicyzm. Po śmierci żony w 1675 roku przyjął święcenia kapłańskie i zaczął gromadzić kolejne godności kościelne – był między innymi proboszczem kaplicy królewskiej w Gdańsku, prepozytorem u św. Wojciecha oraz od 1678 roku generalnym oficjałem i wikariuszem generalnym na Pomorze Gdańskie.

Dyplomata, autor setek dzieł i człowiek, którego pamiętają jeszcze dziś

Pastorius nie ograniczał się do pracy przy księgach i w kancelariach. W 1655 roku uczestniczył w poselstwie do Szwecji, a później brał udział w rozmowach pokojowych w Oliwie w 1660 roku. To on protokołował obrady i opracował ich diariusz, wydany dopiero w 1763 roku jako „Acta pacis olivensis”. Za te zasługi został nobilitowany przez cesarza Leopolda I, a w 1662 roku otrzymał od Jana Kazimierza indygenat, czyli pełne prawa polskiej szlachty dziedzicznej. Od tej chwili mógł używać nazwiska ab Hirtenberg, a król wynagrodził go też dochodami z żup wielickich.

Dorobek Pastoriusa robi wrażenie nawet po kilku stuleciach. Zostawił po sobie ponad 250 dzieł z zakresu pedagogiki, etyki, historii i poezji. Pisał panegiryki, utwory okolicznościowe i teksty poświęcone Janowi III Sobieskiemu. Szczególnie mocno chwalił zwycięzców spod Chocimia i samego hetmana Sobieskiego, a w poemacie „Aegis Palladia” porównał nowego króla do tarczy chroniącej państwo. Osobny utwór poświęcił również Marysieńce Sobieskiej.

W biografii spisanej w 1836 roku Józef Łukaszewicz zapisał o nim:

„Łagodnego charakteru, ostrożny w każdym kroku, w pismach swoich nie szarpał nikogo”.

To zdanie dobrze oddaje jego sposób działania – bez ostentacji, za to z konsekwencją i wyczuciem. Joachim Pastorius zmarł w 1681 roku i został pochowany we Fromborku, ale pamięć o nim wracała jeszcze później. W Gdańsku jedną z ulic na Przeróbce nazwano jego imieniem, a w marcu 2019 roku w Głogowie odsłonięto pomnik tego wybitnego głogowianina na skwerze Zygmunta Starego. Monument powstał z inicjatywy zgłoszonej do Budżetu Obywatelskiego i spotkał się z dużym poparciem mieszkańców.

na podstawie: Urząd Miasta Głogów.