80 lat ruchu regionalnego - jak w Głogowie rodziła się pamięć o mieście

W teatrze odbyła się okolicznościowa gala, która przypomniała o długiej historii dbania o tożsamość Głogowa. Towarzystwo Ziemi Głogowskiej zaprezentowało dorobek i uhonorowało działaczy, których nazwiska pojawiają się w kronikach miasta od XIX wieku. Na tle ruin powojennego Głogowa wyrasta obraz społecznej pracy - od zbiórek książek po wielotomowe wydawnictwa.

W bieżącym roku mija 80 lat aktywności ruchu regionalnego w mieście. Świętowanie tego jubileuszu było okazją, by spojrzeć na etapy, które ukształtowały opiekę nad pamięcią Głogowa - od pierwszych organizacji w XIX wieku aż po współczesne inicjatywy wydawnicze i edukacyjne.

• Pierwsze wzmianki i powojenne odrodzenie pamięci miejskiej w Głogowie
• Jak zmieniały się organizacje i co z nich pozostało

Pierwsze wzmianki i powojenne odrodzenie pamięci miejskiej w Głogowie

Już pod koniec XIX wieku w 1823 r. w niemieckim Glogau powstało „Stowarzyszenie Dla Dziejów Głogowa” - jedna z najwcześniejszych organizacji historycznych na Śląsku. Po II wojnie światowej, w zrujnowanym mieście, pierwsi polscy osadnicy organizowali życie kulturalne od podstaw. Wśród nich był Adam Królak - wiceburmistrz i autor powojennego przewodnika po Głogowie wydanego w 1954 r. Z jego inicjatywy powstało „Koło Kulturalno-Oświatowe”, które szybko zaczęło prowadzić zajęcia teatralne, kursy, zbiórki zabytków i pierwszy wysiłek w kierunku muzealnictwa. W tych działaniach zarysowały się instytucje, które potem stały się podstawą nowych form organizacji życia kulturalnego.

W 1946 r. przy Zarządzie Władz Miejskich zaczęła funkcjonować Biblioteka Miejska, a jednocześnie ukazywała się „Kronika Głogowska” - pierwsze powojenne pismo miejskie. Już dwa lata później pojawiła się idea utworzenia Towarzystwa Ziemi Głogowskiej, zrealizowana ostatecznie po kilku latach pracy społeczników.

Jak zmieniały się organizacje i co z nich pozostało

W kolejnych dekadach działalność regionalistów przybierała różne formy. Po rozproszeniu organizacji w latach 50. powstały nowe inicjatywy jak Klub Inteligencji Miasta Głogowa, Społeczny Komitet Redakcyjny Radiowęzła, reaktywowano Dom Kultury i utworzono Ognisko Muzyczne. Decyzja o scentralizowaniu działań zapadła podczas Głogowskiego Sejmiku Kultury - 31 stycznia 1965 r. powołano Głogowskie Towarzystwo Kultury, którego pierwszym przewodniczącym został Marian Tusz. Organizacja była aktywna przy wystawach, odczytach i inicjatywach muzealnych, jak współudział w tworzeniu Izby Muzealnej czy Muzeum Hutnictwa i Odlewnictwa Metali Kolorowych.

W 1977 r. - dokładnie 12 maja 1977 r. - nazwa została zmieniona na Towarzystwo Miłośników Głogowa, a wśród późniejszych inicjatyw warto wymienić utworzenie miejskiego hejnału - autorem jest Kazimierz Walendzik (wiosna 1983 r.). Po przemianach politycznych i społecznym ożywieniu lat 90. Towarzystwo rozwinęło programy edukacyjne - przy współpracy z Muzeum Archeologiczno-Historycznym powstał Uniwersytet Ziemi Głogowskiej pod koniec 1994 r.. Od 1995 r. organizacja ponownie działa pod nazwą Towarzystwo Ziemi Głogowskiej i koncentruje się na wydawnictwach, wykładach, wycieczkach oraz historycznych happeningach.

Najbardziej rozpoznawalnym wynikiem pracy TZG jest Encyklopedia Ziemi Głogowskiej - od 1993 r. ukazało się dotąd 85 zeszytów, a od 2008 r. funkcjonuje internetowa wersja - Glogopedia. Towarzystwo angażowało się również w odzyskiwanie dzieł sztuki - do miasta powrócił w 2009 r. obraz „Św. Hieronima Pokutującego” autorstwa Łukasza Cranacha.

W działalności organizacji przewijają się też nazwiska współczesnych działaczy - m.in. Leszek Lenarczyk, Jerzy Sadowski, dr Janusz Chutkowski, Jacek Zieliński, Rafael Rokaszewicz i Zbigniew Mazurek. Towarzystwo zdobyło też ogólnopolskie wyróżnienia - m.in. dyplom w ramach akcji „Piękniejsza Polska” w 2003 r. oraz nagrody za działalność edukacyjną w 2005 r..

W ostatnich latach TZG kontynuuje działalność wydawniczą i edukacyjną, a także współpracuje z mediami przy projektach dokumentalnych - przykładem jest film „Festung Glogau” z realiami oblężenia miasta w 1945 r..

Wiele z historycznych inicjatyw ma dziś materialne ślady w mieście - od zrekonstruowanych fragmentów Starego Miasta po stałe wystawy w muzeum. Towarzystwo było również jednym z partnerów społecznych przy pomnikach i projektach upamiętniających, których odsłonięcia rozciągały się na kolejne dekady.

Perspektywa mieszkańca - co z tego wynika na co dzień

Działalność ruchu regionalnego to nie tylko archiwalia i książki - to praktyczne możliwości dla mieszkańców: uczestnictwo w wykładach Uniwersytetu Ziemi Głogowskiej, dostęp do cyfrowej Glogopedii, spacery historyczne i wystawy organizowane z udziałem TZG i Muzeum Archeologiczno-Historycznego. Dla tych, którzy chcą się zaangażować, organizacja oferuje wolontariat przy wydawnictwach i wydarzeniach oraz spotkania tematyczne. Wiedza z publicznych prelekcji ułatwia także korzystanie z lokalnych zasobów - od bibliotek po muzea - i pozwala lepiej zrozumieć decyzje dotyczące odbudowy zabytków oraz kierunki inwestycji kulturalnych.

Dla miasta ważne jest, że dzięki pracy kolejnych pokoleń działaczy powstały trwałe kanały popularyzacji wiedzy o Głogowie - od amatorskich przedstawień po wielotomowe opracowania historyczne. Ich dorobek jest dziś zasobem dla nauczycieli, historyków-amatorów i wszystkich, którzy chcą poznać miasto nie tylko jako przestrzeń współczesną, lecz także jako bogatą warstwę pamięci i materialnych śladów przeszłości.

na podstawie: UM Głogów.