Pierwsza szkoła Głogowa – jak kolegiata ukształtowała elity księstwa

W sercu średniowiecznego Głogowa duchowni nie tylko odprawiali liturgię – uczyli i kierowali karierami młodych ludzi, którzy potem rozjeżdżali się po całej Europie. Opowieść o szkole przy kolegiacie odsłania, jak instytucja kościelna stała się miejscem nauki, dyplomacji i kultury.

• Kolegiata jako ośrodek nauki i liturgii
• Głogów – uczniowie, studia i księgozbiór kolegiacki

Kolegiata jako ośrodek nauki i liturgii

Szkoła przy kolegiacie była pierwszą placówką edukacyjną tego typu w mieście i bardzo szybko zyskała znaczenie przewyższające lokalne ramy. Dokumenty wskazują, że już w okresie 1200–1249 w kapitule wrocławskiej funkcjonowali kanonicy o tytułach magistra lub doktora, a ta renoma wpływała także na szkolnictwo diecezjalne i kolegiaty na Śląsku. W zapisie z 1309 roku kapituła podkreślała konieczność istnienia szkoły dla prawidłowego sprawowania liturgii, co świadczy o jej kluczowej roli w życiu kościelnym i społecznym.

Na czele placówki stawali ludzie o wysokim wykształceniu i prestiżu. W źródłach pojawia się nazwisko scholastyka Rambolda, notowanego od 1247 roku jako kanclerza książąt, a późniejsze dokumenty z 1253–1255 potwierdzają obecność kolejnych scholastyków pełniących jednocześnie funkcje kanclerskie i kanonickie. Ranga tego urzędu – wyodrębnionego już około 1219 roku – pokazywała, jak bardzo biskupi cenili kwestie szkolne w diecezji.

Głogów – uczniowie, studia i księgozbiór kolegiacki

Szkoła kolegiacka była ważnym centrum intelektualnym dla miasta i całego księstwa. Do grona jej wychowanków należeli ludzie, którzy potem stawali się postaciami o znaczeniu regionalnym i ponadregionalnym: między innymi pionier drukarstwa śląskiego i wrocławski kanonik Kaspar Elyan oraz profesor Akademii Krakowskiej i nauczyciel Mikołaja Kopernika – Jan z Głogowa. Naturalnym efektem edukacji przy kolegiacie była kontynuacja studiów na uczelniach zagranicznych i w Polsce – Akademia Krakowska uruchomiona została dopiero w 1364 roku, a jeszcze w połowie XV wieku w Krakowie studiowało około 120 młodych ludzi związanych z Głogowem.

Warto zwrócić uwagę na kilka faktów dobrze udokumentowanych w źródłach:

• na czele szkoły stali scholastycy pełniący też funkcje kanclerzy książąt – np. Rambold, Nicolaus Ricardi;
• scholastycy, jak Lutold z początku XIV wieku, posiadali tytuł magistra, co świadczyło o studiach zagranicznych;
• biblioteka kolegiacka należała do najstarszych na Śląsku i była ważnym ośrodkiem rozpowszechniania wiedzy w regionie.

Szkoła i zgromadzony przez kapitułę księgozbiór tworzyły atmosferę, w której młodzież z ziemi głogowskiej mogła zdobywać wiedzę porównywalną z ośrodkami zachodnioeuropejskimi, a absolwenci często pełnili potem funkcje dyplomatyczne czy administracyjne.

Spojrzenie praktyczne – co to znaczy dziś Ten fragment historii ma dla współczesnego Głogowa znaczenie nie tylko naukowe. Ślady szkoły kolegiackiej to podstawa opowieści o długiej tradycji edukacji i kultury w mieście, która może wzbogacać lokalne narracje muzealne, programy szkolne i trasy turystyczne. Dla badaczy i mieszkańców najcenniejsze jest zrozumienie ciągłości instytucji – od średniowiecznej szkoły związanej z kapitułą, poprzez kontakty z uczelniami w Krakowie i za granicą, aż po spuściznę intelektualną widoczną w nazwiskach absolwentów.

Materiał został opracowany w oparciu o tekst ks. dr. Aleksandra Walkowiaka pt. „Szkoła kolegiacka w Głogowie”, zamieszczony w kwartalniku „Historyczny Głogów” nr 15‑IV/2019.

na podstawie: Urząd Miasta Głogów.