Najstarsza kapituła w Polsce? Głogowska historia sięga 1120 roku

Podczas instalacji kapituły w kolegiacie pokazano kielich związany z jej historią. Za tym przedmiotem stoi niemal dziewięć wieków dziejów instytucji, która przez stulecia należała do najważniejszych ośrodków kościelnych na Śląsku. Kapituła głogowska przestała działać po pruskiej sekularyzacji, ale po ponad 200 latach została przywrócona.

• Głogowska kapituła powstała przy ważnym ośrodku Piastów
• Duchowni i profesorowie zabiegali o głogowskie kanonie
• Po sekularyzacji kapituła wróciła do kolegiaty

Głogowska kapituła powstała przy ważnym ośrodku Piastów

Pierwsze kapituły kolegiackie pojawiły się w Polsce w XII wieku. Zakładano je przy kościołach w grodach istotnych dla administracji, Kościoła i gospodarki państwa piastowskiego. W ówczesnej diecezji wrocławskiej utworzono ich 10.

Głogowska kapituła miała powstać w 1120 roku. Ks. dr Henryk Gerlic uznaje ją za najstarszą kapitułę w Polsce. Za jej fundatorów uważa się biskupa wrocławskiego Heymo oraz komesa głogowskiego Wojsława. Możliwe, że utworzenie kapituły odbyło się za zgodą księcia Bolesława Krzywoustego.

Nie ma pełnej zgody co do pierwszej siedziby kolegium. Część badaczy wskazuje lewobrzeżny kościół św. Piotra. Z czasem kapituła miała zostać przeniesiona na Ostrów Tumski, gdzie działała przy kościele kolegiackim.

Duchowni i profesorowie zabiegali o głogowskie kanonie

Kapituła zajmowała wysoką pozycję wśród duchowieństwa ziemi głogowskiej. Oddziaływała na życie religijne, a kościół kolegiacki był również ośrodkiem kultury. W hierarchii świątyń diecezji wrocławskiej kolegiata uchodziła za najważniejszą po katedrze wrocławskiej.

Związki między obiema instytucjami były silne. Członkowie kapituły głogowskiej – zarówno prałaci, jak i kanonicy – często należeli równocześnie do kapituły katedralnej oraz kapituły przy kościele św. Krzyża we Wrocławiu.

O znaczeniu Głogowa świadczyło także to, komu przyznawano tutejsze prebendy, czyli kościelne uposażenia związane z kanonią. Otrzymywali je duchowni zaakceptowani przez biskupa wrocławskiego, osoby związane z jego dworem oraz protegowani książąt kilku śląskich księstw:

• legnickiego,
• głogowskiego,
• ścinawskiego,
• wrocławskiego,
• ziębickiego,
• żagańskiego,
• cieszyńskiego.

O głogowskie kanonie starali się również przedstawiciele czeskiego dworu królewskiego, osoby wspierane przez królów węgierskich, a nawet duchowni związani z dworem papieskim i kardynalskim. Wśród kanoników znajdowali się też profesorowie uniwersytetów w Krakowie, Bolonii i Lipsku. Taka sieć powiązań pokazuje, że kapituła nie była wyłącznie miejscową instytucją religijną, lecz częścią szerszego systemu kościelnej i politycznej kariery.

Po sekularyzacji kapituła wróciła do kolegiaty

Działalność kapituły zakończyła się w 1810 roku. Władze pruskie przeprowadziły wtedy sekularyzację, a król Fryderyk Wilhelm III wydał „Edykt o włączeniu wszelkich dóbr duchowych do monarchii”. Oznaczało to przejęcie dóbr kościelnych i kres funkcjonowania głogowskiej kapituły na ponad dwa stulecia.

Jej odtworzenie nastąpiło w 2020 roku, w czasie obchodów 900. rocznicy powstania. Ks. bp Tadeusz Lityński zdecydował wówczas o przywróceniu kapituły. Dwa lata później powołano pierwszych kanoników gremialnych i honorowych.

Historyczny proces zamknęła instalacja kapituły w kolegiacie, przeprowadzona w marcu 2023 roku. W ramach obchodów rocznicowych Poczta Polska wydała także okolicznościowy znaczek, a dziejom kapituły poświęcono publikację naukową.

na podstawie: Urząd Miasta w Głogowie.